Profijt van de overheid
Utrecht voor elkaar
Een belangrijk argument voor de verzorgingsstaat was altijd dat daarmee ook een eerlijke verdeling van welvaart tot stand zou worden gebracht. Immers, iedereen betaalt naar draagkracht belasting en die belasting wordt gebruikt om collectieve voorzieningen in het leven te roepen die voor iedereen bereikbaar zijn. De arme sloeber die maar weinig belasting kan betalen, profiteert op die manier toch van een hoog voorzieningenniveau op het vlak van onderwijs, cultuur, gezondheid, sociale huisvesting, recreatie en groen. In feite vindt daardoor inkomensoverdracht plaats: van rijk naar arm. Dat was de bedoeling.
Het Sociaal Cultureel Planbureau heeft al eens berekend dat het 'profijt van de overheid' van de arme sloeber lelijk tegenvalt. Hele dure voorzieningen (universitair onderwijs, theater, muziek, aftrek van hypotheekrente), daar blijken arme sloebers nauwelijks van te profiteren. Ze betalen er wel aan mee, maar het zijn de welgestelden die profiteren. Het begint er steeds meer op te lijken dat er inkomensoverdracht plaatsvindt van arm naar rijk. Bezoekers van de schouwburg en het muziektheater zijn zelden minima. In de collegebanken zitten weinig studenten uit arme milieus. En de aftrek van hypotheekrente, daar hebben minima niets aan. De verzorgingsstaat, daar profiteren steeds meer vooral de welgestelden van.
In de 'verzorgingsstad' Utrecht trekt de arme sloeber helemaal aan het kortste eind. Het bezoek van minima aan de bibliotheek en het muziektheater neemt beslist niet toe doordat er honderden miljoenen worden uitgetrokken voor nieuwbouw. Dat geld moet namelijk ook uit de exploitatie komen en dus gaan de gebruikerskosten omhoog. Als je het gebruik van de bibliotheek wilt stimuleren, hou het dan eenvoudig. Als het je er echt om gaat cultuur ook voor minima bereikbaar te maken, dan kun je het geld beter steken in goedkope kaartjes dan in peperdure gebouwen. Uit een oogpunt van ontmoeting en integratie is de markt op het Vredenburg de allerbeste voorziening. Een bezoekje aan de markt kost niets en je gulden is er een daalder waard. Waarom niet een leuke muziektent op het marktplein? Als de gemeente en Hoog Catharijne echter hun zin krijgen, verdwijnt de markt. Eenvoudige mensen met een kleine beurs hebben straks in het vernieuwde stationsgebied niets meer te zoeken.
Voor al die kostbare plannen in het stationsgebied heeft Utrecht draagkrachtige bewoners nodig: yuppen die veel belasting betalen en dure woningen kopen. Daarom wordt elk stukje groen bebouwd en verdwijnen de bomen uit het straatbeeld. En daarom worden er 10.000 goede, betaalbare sociale huurwoningen gesloopt en grotendeels vervangen door koopwoningen. De grond onder sociale huurwoningen in Overvecht, Kanaleneiland, Hoograven en Ondiep levert de gemeente namelijk zo goed als niets op. Wordt die grond echter gebruikt voor koopwoningen, dan neemt het 'zelfverdienend vermogen' van de gemeente uit de grondopbrengst zo geweldig toe dat er weer geld zat is om Utrecht internationaal op de kaart te zetten met prestigieuze bouwwerken. Slopen en ambitie zijn financieel met elkaar verbonden. Utrecht bouwt aan een glorieuze toekomst. De rekening wordt echter door minima betaald. Want in Utrecht wonen, dat is voor minima straks niet meer weggelegd.