Wethouder Tymon de Weger en luchtcoordinator Ir. Hans Haarsma, architecten van een falend luchtkwaliteitsbeleid

Omvangrijke economische schade voor Utrecht door het voortduren van luchtverontreiniging

De gemeente Utrecht heeft sterk de neiging om de schuld voor alle negatieve rechterlijke uitspraken te leggen bij de rechtbank en de Raad van State, die zich zand in de ogen zou hebben laten strooien door een stel actievoerders die er alleen maar op uit zouden zijn de gemeente een beetje dwars te zitten. Die houding getuigt niet alleen van weinig respect voor de rechterlijke macht, maar komt ook onvolwassen over. Altijd de schuld bij de boze buitenwereld leggen en je eigen straatje schoon vegen, die houding breekt de gemeente Utrecht ook in economisch opzicht ernstig op. De schade van het falend luchtkwaliteitsbeleid moet op minimaal 1 miljard euro per jaar worden geschat. Dan hebben we het nog niet over die 400 Utrechters die jaarlijks een paar jaar te vroeg overlijden door luchtverontreiniging.

Laten we het nu eens niet hebben over de gezondheidsschade, maar over de economische schade van het Utrechtse luchtkwaliteitsbeleid. De plannen voor het Stationsgebied lopen nu ruim twee jaar achter. De fly-over 24 Oktoberplein had begin 2006 aangelegd moeten worden, evenals de Majellaknoop. De bereikbaarheid van het Utrechtse stadscentrum is een nijpend probleem. Doordat mensen in de ochtend- en in de avondspits op de hoofdwegen van Utrecht in de file staan, gaan jaarlijks vele miljoenen uren productieve arbeidstijd verloren. Volgens een voorzichtige schatting gaan er dagelijks 300.000 auto's de stad in en uit, woon-werkverkeer. Aangenomen dat die gemiddeld een half uur vertraging oplopen, dan beloopt de dagelijkse fileschade 150.000 uur. Vermenigvuldig dat met 200 werkdagen en je zit op 30 miljoen uur per jaar. Vermenigvuldig die 30 miljoen vervolgens met een gemiddelde uurloon van pakweg 20 euro en je zit op 600 miljoen euro schade per jaar. Dan heb je het alleen nog maar over bereikbaarheidsschade als gevolg van verlies aan arbeidstijd. Voeg daaraan toe de bereikbaarheidsschade bij de bevoorrading van winkelbedrijven in het stadscentrum. Voeg daar ook aan toe de schade als gevolg van de stijging van bouwkosten bij projecten die jaren vertraging oplopen, de economische schade die ontstaat doordat consumenten in verband met de onbereikbaarheid en de luchtverontreiniging het stadscentrum gaan mijden. Voeg daaraan toe de schade als gevolg van de waardemindering van onroerend goed langs de drukste en smerigste wegen. Een goede reden overigens om bezwaar te maken tegen de WOZ-taxatie! Gealarmeerd door de smerige lucht en de gezondheidsrisico's daarvan volgen veel mensen immers het voorbeeld van onze hoge ambtenaren, met name dat van onze luchtkwaliteitsspecialisten, en gaan in Houten wonen of in IJsselstein, Zeist, De Bilt of Nieuwegein, waar de lucht relatief schoon is. Tel er vooral ook bij de steeds oplopende kosten van luchtkwaliteitsonderzoeken, het inschakelen van peperdure adviesbureaus, de juridische procedures en het opstellen van actieplannen die nergens toe leiden. Alles bij elkaar kom je dan uit op een jaarlijkse economische schade van minimaal 1 miljard euro. Dan heb ik het dus niet over die 400 Utrechters die een paar jaar te vroeg overlijden als gevolg van de luchtverontreiniging en de 4000 verloren gezonde levensjaren van Utrechters met aandoeningen aan de luchtwegen.

Laten we het ook eens hebben over de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht. De plannen voor het Stationsgebied liggen in feite stil. De vrijstelling/bouwvergunning voor het Muziekpaleis, de Megabioscoop, Holland Casino, de verbouwing van Hoog Catharijne, het nieuwe stadskantoor, de Westpleintunnel, de OV-Terminal, het schiet allemaal niet op en verschillende vrijstellingen zijn nog helemaal niet in procedure gebracht. Omdat de gemeente Utrecht niets doet om de luchtverontreiniging daadwerkelijk terug te dringen, komt er van de Stationsplannen niets terecht. De Europese grenswaarde voor fijnstof is recentelijk aangescherpt met een norm voor PM2,5, dus verdere vertraging van de Stationsplannen betekent dat zij steeds minder aan de normen zullen kunnen voldoen.

Dat het luchtkwaliteitsbeleid in Utrecht totaal heeft gefaald, staat vast. Utrecht is een grote gemeente met een grote afdeling Milieu en Duurzaamheid, waar verschillende luchtkwaliteitsspecialisten werken. Utrecht heeft in een vroeg stadium ir. Hans Haarsma van Arena Consulting, partijgenoot van wethouder Tymon de Weger, aangetrokken als luchtcoordinator. Het enige wat al die dure specialisten tot nu toe tot stand hebben gebracht, is een boekenkast vol met plannen van aanpak, actieplannen, jaarrapportages en luchtkwaliteitsonderzoeken. Dat heeft een godsvermogen gekost, maar de luchtverontreiniging in Utrecht is onverminderd slecht. In 2005 werd er nog voorspeld dat de concentratie NO2 op de invalsweg M.L. Kinglaan in 2010 onder de grenswaarde van 40 microgram/m3 zou uitkomen. Inmiddels geeft de gemeente toe dat dat in 2010 59 microgram/m3 zal zijn. De winkelstraat die door de binnenstad loopt (Vredenburg-Lange Viestraat), waar onder andere de Bijenkorf en C&A zijn gevestigd, is met 65 microgram/m3 NO2 de allersmerigste straat van Utrecht omdat daar nog steeds zeer verouderde stadsbussen door rijden, die bovendien geen fijnstoffilter hebben. In het laatste actieplan Lucht voor ambitie berekent de gemeente, dat er ook in 2015 nog een groot aantal wegen in Utrecht zullen zijn waar niet aan de normen wordt voldaan.

Het gaat dus steeds slechter met de luchtkwaliteit in Utrecht. Als het geld was uitgegeven aan fijnstoffilters voor stadsbussen en vuilniswagens, aan extra stoplichten bij de invalswegen en vooral aan toezicht op de naleving van de milieuzone, dan waren we al een stuk verder dan we nu zijn. Utrecht investeert echter alleen in propaganda en gebakken lucht en het voornaamste doel daarvan is "derogatie" te krijgen uit Brussel, zodat er nog eens vijf jaar niets gedaan hoeft te worden om de luchtverontreiniging in Utrecht terug te dringen.

De gemeente Utrecht werd in een groot aantal zaken door de rechtbank of de Raad van State teruggefloten en wel omdat het luchtkwaliteitsonderzoek niet deugde. De gemeente kon in al die zaken niet aantonen dat aan de wettelijke normen voor luchtkwaliteit zou worden voldaan. Op 5-10-2005 werd de milieuvergunning voor Hol­land Ca­sino door de Afdeling vernietigd (200408173/1). Op 15-2-2006 werd de vrijstelling voor de recon­struc­tie 24 Oktoberplein (de “fly-over”) geschorst (SBR 06/0623). Op 23-6-2006 werd het besluit vernietigd waarin de gemeente weigerde om de illegale uitbreiding van de Europalaan ongedaan te maken (SBR 05/3503). Op 5-7-2006 werd het bestemmingsplan Overste den Oudenlaan vernietigd (200507743/1). Op 3-11-2006 werd het be­sluit vernietigd waarin Ronduit Weg niet-ontvankelijk werd verklaard (SBR 06/3122). Op 14-3-2007 werd de acceptatiemelding Wm Hal 8 Jaarbeurs door de Afdeling vernietigd (200602672/1). Op 5-9-2007 werd de vrij­stelling Dela-terrein geschorst (SBR 07/2056). Op 18 juli 2007 werd het hoger beroep van de gemeente on­gegrond verklaard tegen de uitspraak van de rechtbank inzake de niet-ontvankelijkheid van Ronduit Weg (200609333/1). Op 23-5-2008 werd de vrijstelling vernietigd waartegen Ronduit Weg beroep had ingesteld (SBR 06/3122). In al die zaken werd de luchtkwaliteitsberekening van de gemeente Utrecht als onvoldoende of onjuist beoordeeld. In een recent advies van de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (ihkv SBR 08/218: fly-over 24OP) was de conclusie: “Voorts kan de vraag gesteld worden in hoeverre wordt tegemoetge­komen aan het uitgangspunt dat overal aan de normen moet worden voldaan terwijl over de gehele linie sprake blijkt te zijn van een verslechtering”.

Wanneer grijpt de gemeenteraad in? Bij een normaal bedrijf zouden de verantwoordelijke bestuurder en de luchtcoordinator er zonder pardon uitgegooid worden, samen met de specialisten die verantwoordelijk zijn voor al dat onderzoek dat telkens door de rechtbank wordt afgekeurd. Als de gemeenteraad van Utrecht niet ingrijpt en niet schoon schip maakt, ziet het er erg somber uit voor Utrecht. Voor de economie, voor de Stationsplannen en voor onze gezondheid.