Voor een radicaal populisme

burgerlijke ongehoorzaamheid
Een maand of drie ben ik uit nieuwsgierigheid lid geweest van de besloten facebookgroep ‘Burgerlijke Ongehoorzaamheid’ opgezet door Ronald Frigge, die ook de man is achter http://ommekeer-nederland.nl/. Op het eerste gezicht een anarchistisch initiatief. Wat je daarom niet zou verwachten zijn de vele links naar de ‘Dagelijkse Standaard’ van Jan Roos.

Populistisch gedachtegoed
‘Burgerlijke Ongehoorzaamheid’ bevat vrijwel alleen columns van Frigge en links die hij van een kort commentaar voorziet. Als je geen lid bent heb je geen toegang, maar als je een indruk wilt krijgen kan je op http://ommekeer-nederland.nl kijken. Wat je daar in compacte vorm aantreft is eerder een populistisch dan een anarchistisch gedachtegoed.

Populisten zetten zich af tegen de heersende politieke elite en plaatsen daar de opvattingen tegenover van het gewone volk. Opvattingen die door de elite als primitief, onontwikkeld en onfatsoenlijk worden afgedaan. Populisten willen een populistische overheid, anarchisten willen helemaal geen overheid en pleiten voor vormen van zelfbestuur. Volgens Frigge moet Wilders eerst op orde op zaken stellen, maar daarna moet de overheid ontmanteld worden.

Met veel van dat populistische gedachtegoed ben ik het eens. De afkeer van de overheid en de politiek, van de banken en van multinationals, het wantrouwen ten aanzien van de NOS en de ‘kwaliteitskranten’, de afkeer van de NAVO, de EU en de oorlogsindustrie, de woede over de mateloze geldverspilling door de overheid en de uitbuiting van het volk.

Frigge lijkt mij tamelijk representatief voor de gewone man die het verdomt om zich nog langer door de arrogante politieke elite en de daarmee verknoopte media de les te laten lezen. Beter dan de NRC-lezer weet hij dat er in Syrië van een burgeroorlog geen sprake is en dat het de Amerikanen zijn die ISIS van wapens voorzien om Assad ten val te brengen. En anders dan de NRC-lezer volgt hij niet alleen westerse nieuwsdiensten, maar volgt hij ook www.rt.com/uk/.

Arrogantie van de elite
De verwijten die Frigge de overheid en de politiek elite maakt worden niet alleen ingegeven door kritiek op de leugens van de overheid en het onrechtvaardig wanbeleid, maar ook op de arrogantie van de elite die alleen naar zichzelf luistert en kritiek van het gewone volk afdoet als wartaal. Als je bij de elite hoort mag je de kolommen van de kwaliteitskranten met prietpraat vullen, als je er niet bij hoort word je doodgezwegen ook als je iets zinnigs te zeggen hebt.

Volgens prof.dr. Beatrice de Graaf heeft het volk hard elites nodig. Waarom wordt in haar NRC-column van 21 januari 2017 niet duidelijk. Volgens toenmalig PvdA-minister Guusje ter Horst was er zelfs een opstand van de elite nodig tegen het volk (Vrij Nederland 4 juli 2009). Het populisme wordt door de elite bestreden door verguizing, bezwering en repressie omdat de elite op de meeste populistische verwijten het antwoord schuldig moet blijven.

Elites wisselen elkaar af
Het gevaar waardoor het populisme het meest wordt bedreigd is dat op macht beluste figuren als Wilders en Roos zich behendig opwerpen als woordvoerders van het populisme en, als ze eenmaal delen in de macht, precies zulke arrogante elitaire en autoritaire leiders blijken te zijn als waar het volk zich tegen afzet. Zo gaat het al duizenden jaren. Elites wisselen elkaar af en elke nieuwe elite komt aan de macht door zich spreekbuis te maken van de stem des volks.

Politici die aan de macht proberen te komen door zich keihard af re zetten tegen de regerende elite en zich op te werpen als vertolkers van de volkswoede komen vrijwel nooit zelf uit het gewone volk voort. Wilders was lid van de VVD-fractie in de 2e Kamer voor dat hij aan de PVV begon. De nieuwe elite komt doorgaans zelf ook uit de hogere kringen en denkt vrijwel hetzelfde als de oude elite. Maar om het volk achter zich te krijgen worden juist de verschillen benadrukt.

Om zich niet voor het karretje te laten spannen van politici die staan te trappelen om de macht over te nemen en dan net zulke autoritaire baantjesjagers blijken te zijn als de oude politici is het goed de populistische ideologie kritisch te onderzoeken en te ontdoen van opvattingen die deel uitmaken van de ideologie van de heersende elite.

Nationale identiteit
Populisten zouden zich moeten realiseren dat de nationale identiteit niets anders is dan een verzinsel om het volk koest te houden, om mensen zo gek te krijgen dat ze zich kapot laten schieten in oorlogen en om het volk wijs te maken dat er miljarden (belastinggeld) nodig zijn voor de oorlogsindustrie. Van links tot rechts wil de politiek de nationale eenheid versterken. Wat de politiek daarmee beoogt is dat wij alleen moeten denken aan wat ons verbindt zodat wij tegenstellingen uit het oog verliezen en onze kritiek op de overheid en de politiek inslikken.

De geschiedenisboekjes waarmee wij worden onderwezen, het vorstenhuis, de gouden koets (restauratiekosten 1,2 miljoen), de viering van nationale feestdagen, het heeft allemaal de bedoeling ons het gevoel te geven dat wij een bijzonder volk zijn en dat wij trots moeten zijn op ons Nederland. Het kweken van saamhorigheid en beschaafd nationalisme, het is bedoeld om de tevredenheid en de volgzaamheid van het volk te bewerkstelligen, zodat de politieke elite zonder noemenswaardige kritiek haar eigen belang en de belangen van banken en invloedrijke ondernemers kan behartigen op kosten van de gewone burger.

Afkeer van vreemdelingen
Lang voordat Wilders in 2004 uit de VVD-fractie stapte en met de PVV begon lieten VVD-politici als Voorhoeve en Bolkestein en journalisten/intellectuelen als Couwenberg, Komrij, Cliteur en Scheffer zich al negatief uit over de multiculturele samenleving. De kritiek op de multiculturele samenleving kwam niet van onderop (het volk), maar kwam van bovenaf: de hogere kringen. Job Cohen (PvdA) kwam in 1998 als staatssecretaris voor vreemdelingenzaken met een voorstel van wet die aanzienlijke verscherping inhield van het toelatingsbeleid. De wet kon rekenen op brede steun in het parlement.

Dat politieke partijen zich meer en meer tegen de komst van vreemdelingen hebben verzet omdat zij zwichtten voor de druk van de bevolking, wat zij vaak als excuus gebruiken, is niet waar. Het is omgekeerd. Dat er inmiddels veel mensen zijn die geloven dat de Islam een slechte invloed heeft is het gevolg van jarenlange (minstens vanaf 1991, de lezing van Bolkenstein) negatieve berichtgeving in de media. Het is opmerkelijk dat veel populisten, met hun diepe wantrouwen tegen de politiek en de media, zich toch door de anti-vreemdelingenpropaganda zand in de ogen hebben laten strooien.

Dat de politiek zich vanaf 1990 steeds meer tegen vreemdelingen begon te keren is een gevolg van de neoliberale koers die de regering ging varen vanaf 1982: sterk groeiende ongelijkheid, afbraak van voorzieningen, loonmatiging, groeiende werkloosheid, steeds meer mensen in de wao, ww en de bijstandswet, groeiende sociale onvrede. Om te bereiken dat het morrende volk niet de politiek de schuld gaat geven, legt de politiek de schuld bij “de buitenlanders”. Doordat het volk daarin trapt is er voor de politiek geen reden van de neoliberale koers af te zien. Het is waar dat het volk door de politiek wordt belazerd, maar vaak komt het daar te laat achter.

Belangrijk om juist de hetze tegen de Islam te verklaren is de Golfoorlog (tegen Irak) 1990-1991, ter rechtvaardiging waarvan de Islam door de Westerse propaganda als een oorlogszuchtige religie werd voorgesteld. Belangrijk is ook het einde van de Koude Oorlog door het uiteenvallen van de Sovjetunie, waardoor de VS en de NAVO een nieuwe vijand nodig hadden om de wapen-industrie aan de gang te houden: het islamitisch gevaar. Claire Rodier (“Xénophobie business – A quoi servent les contrôles migratoires ? vertaald: “Vreemdelingenhaat als business: waarom moeten de grenzen worden bewaakt”) wijst erop dat de wapenindustrie ook de stuwende kracht is achter het strenge Europese vreemdelingenbeleid omdat zij miljarden verdient aan  grensbewaking.

Voor een radicaal populisme
Voor populisten die er van overtuigd zijn dat het volk door de overheid, de politiek en de media wordt belazerd en voor wie vaststaat dat de politieke elite slechts het eigen belang behartigt en dat van banken, multinationale ondernemingen en de wapenindustrie moet het niet moeilijk zijn in te zien dat ook vrome verhalen over onze nationale identiteit en de propaganda tegen vreemdelingen en de Islam niets anders zijn dan bedrog, bedoeld om de schuld van armoede, woningnood en werkloosheid bij “de buitenlanders” te leggen in plaats van bij de regerende zichzelf verrijkende politieke elite. Als populisten dát zouden willen inzien, dan zou het populisme echt een gevaar opleveren voor de bestaande politieke orde.